Antalya’nın Akseki ve İbradı ilçelerinde geleneksel üzüm pekmezi sezonu sona ererken, 77 yaşındaki Fatma Yamansoy, ailesinden miras kalan yöntemlerle üretimini sürdürüyor. Üzümleri 100 yılı aşkın geçmişe sahip ağaçtan oyma teknede ezerek şırasını çıkaran Yamansoy, meşe külüyle hazırladığı pekmezi 7-8 saat kaynatıyor. Bölgede doğal pekmezin kilogramı 500 ila 600 lira arasında satılıyor.
Toroslar’da bir aylık pekmez mesaisi tamamlandı
Antalya’nın yüksek rakımlı Akseki ve İbradı ilçelerinde sonbaharla birlikte başlayan geleneksel üzüm pekmezi yapımında sona gelindi. Bağlarda yetişen üzümlerin bir bölümü satılırken, ihtiyaç fazlası ve satılamayan üzümler geleneksel yöntemlerle pekmeze dönüştürüldü.
İbradı ilçesine bağlı Ürünlü Mahallesi’nde yaşayan 77 yaşındaki çiftçi Fatma Yamansoy da her yıl olduğu gibi bu sezon pekmez yapımını en son tamamlayan isimlerden biri oldu. Üzümlerin iyice olgunlaşıp tatlanmasını beklediğini belirten Yamansoy, bu sayede daha lezzetli pekmez elde ettiğini söyledi.
“Üzümler iyice tatlanmadan pekmez yapmıyorum”
Pekmez yapımının yaklaşık bir haftalık emek gerektirdiğini anlatan Yamansoy, bağda kalan üzümleri topladıktan sonra şıra çıkarma ve kaynatma işlemlerine başladıklarını belirtti.
Yamansoy, “Her yıl Ürünlü Mahallesi’nde pekmezi en son ben yaparım. Bunun nedeni üzümlerin iyice tatlanmasını beklemem. Üzümler ne kadar tatlanırsa pekmezimiz de o kadar güzel oluyor. Bağımızda kalan üzümleri topluyor, pekmez yapımına başlıyoruz. Bu iş oldukça zahmetli. Üzümleri toplamak, şırasını çıkarmak, kaynatmak ve kıvamına getirmek derken yaklaşık bir haftalık emek harcıyoruz” dedi.
Mahallede pekmez yapan Sebahattin Özen de üzümlerin olgunlaşmasının lezzet açısından önemli olduğunu vurgulayarak, ekim ayının ortalarına kadar bekleyip ardından üretime başladıklarını ifade etti.
100 yılı aşkın geçmişi olan teknede üzüm eziyor
Fatma Yamansoy, pekmez üretiminde atalarından öğrendiği yöntemleri uygulamayı sürdürüyor. Üzümlerin suyunu çıkarmak için ailesinden kalan, ağaçtan oyularak yapılmış ve 100 yılı aşkın geçmişe sahip özel bir tekne kullanıyor.
Üzümlerin teknenin içinde çiğnenerek ezildiğini anlatan Yamansoy, bu yöntemin kendileri için yalnızca üretim tekniği değil, aynı zamanda geçmişten kalan bir miras olduğunu belirtti.
Yamansoy, büyüklerinden öğrendiği geleneksel yöntemi yaşatmaya devam ettiğini söyledi.
Meşe külüyle kaynatılıyor, 7-8 saatte kıvam alıyor
Üzüm şırası elde edildikten sonra pekmez yapımının en zahmetli aşamasına geçiliyor. Kazanlara alınan şıra, meşe külüyle kaynatılıyor ve bir gece dinlendiriliyor. Ertesi sabah süzülen şıra, pekmez tavalarına aktarılıyor.
Şıranın uzun süre kaynatılarak istenilen kıvama getirildiğini belirten Yamansoy, yalnızca bu aşamanın yaklaşık 7-8 saat sürdüğünü ifade etti.
Geleneksel yöntemlerle hazırlanan pekmez, yoğun emek gerektiren işlemlerin ardından tüketime hazır hale geliyor.
Üzüm posası da sirkeye dönüştürülüyor
Yamansoy, üretim sırasında hiçbir ürünün ziyan edilmediğini vurguladı. Üzümlerin suyu çıkarıldıktan sonra geriye kalan posanın sirke yapımında kullanıldığını anlatan Yamansoy, hazırlanan sirkeyle kışlık turşular kurduklarını söyledi.
Böylece üzümün hem suyundan hem de posasından yararlanılıyor; geçmişten gelen değerlendirme alışkanlığı da sürdürülüyor.
Bu yıl üzüm verimi düştü
Bu yıl hava şartları nedeniyle bölgede üzüm üretiminin önceki yıllara göre azaldığını belirten Yamansoy, verimdeki düşüşün pekmez miktarına da yansıdığını söyledi.
Hazırladıkları pekmezin bir bölümünü kışın tüketmek üzere ayırdıklarını, ihtiyaç fazlasını ise talep edenlere sattıklarını belirten Yamansoy, bu sezon daha az pekmez elde ettiklerini ifade etti.
Doğal pekmezin kilogramı 500 ila 600 lira
Akseki ve İbradı’nın kırsal mahallelerinde geleneksel üzüm pekmezi üretimi, kışlık hazırlığın yanı sıra kültürel mirasın yaşatılması açısından da önem taşıyor.
Ağaçtan oyma teknelerde üzüm ezme ve şırayı meşe külüyle kaynatma gibi yöntemler, bölge halkı tarafından kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Ürünlü Mahallesi’nde Fatma Yamansoy da ailesinden öğrendiği gelenekleri sürdürerek hem kışlık ihtiyacını karşılıyor hem de asırlık üretim kültürünün yaşamasına katkı sağlıyor.
Bölgede geleneksel yöntemlerle hazırlanan doğal üzüm pekmezinin kilogramı 500 ila 600 lira arasında satışa sunuluyor.
