Türkiye’de yalnız yaşayan yaşlı nüfusun artması, ruhsal ve nörobilişsel sağlık açısından yeni riskleri beraberinde getiriyor. Uzmanlar, sosyal izolasyonun depresyon ve bilişsel gerilemenin yanı sıra kalp hastalığı ve inme riskini de artırabileceğine dikkat çekiyor.
Türkiye’de demografik yapı değişirken, yalnız yaşayan yaşlı bireylerin karşı karşıya kaldığı sosyal ve sağlık riskleri de gündeme geliyor. TÜİK verilerine göre tek başına yaşayan yaşlıların yüzde 14,3’ünün aynı ilde yaşayan bir çocuğu bulunmuyor.
Medicana International İzmir Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, tek başına yaşamanın yalnızca barınma veya günlük yaşamla ilgili bir konu olmadığını belirterek, sosyal izolasyonun yaşlı bireylerin ruhsal ve nörobilişsel sağlığını doğrudan etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Tek başına yaşamak ile yalnızlık aynı değil
Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, fiziksel olarak yalnız yaşamak ile kişinin kendisini yalnız hissetmesi ve sosyal izolasyonun aynı anlama gelmediğini söyledi.
Güçlü sosyal bağları, zihinsel uğraşları ve fiziksel aktivitesi bulunan yaşlı bireylerin tek başına yaşamasının her zaman psikiyatrik bir risk oluşturmadığını belirten Yaşar, eş kaybı, emeklilik ve hastalıklar nedeniyle sosyal çevrenin daralmasının ise yalnızlığı sosyal izolasyona dönüştürebileceğini ifade etti.
Yaşar, bu süreçte kişinin hem ruhsal hem de fiziksel sağlığının olumsuz etkilenebileceğini kaydetti.
Sosyal izolasyon fiziksel sağlığı da etkiliyor
Sosyal bağlantı eksikliğinin erken ölüm riskiyle ilişkili olduğuna dikkat çeken Yaşar, kronik izolasyonun yalnızca ruh sağlığı açısından değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
Yaşar’ın aktardığı bilimsel çalışmalara göre sosyal izolasyonun tüm nedenlere bağlı ölüm riskini yüzde 35 artırdığı, kalp hastalığı riskinde yüzde 29, inme riskinde ise yüzde 32 artışla ilişkilendirildiği belirtildi.
Sosyal izolasyonun yaşlı bireylerin günlük yaşam becerilerini de olumsuz etkileyebileceğini ifade eden Yaşar, ilaçların düzenli kullanılması, dengeli beslenme ve kişisel hijyen gibi konularda yaşanan aksaklıkların kronik hastalıkların kontrolünü zorlaştırabileceğini söyledi.
Sosyal izolasyon demans riskini artırabiliyor
Sosyal etkileşim eksikliğinin beyin sağlığını da olumsuz etkileyebileceğini belirten Yaşar, kronik yalnızlık ve sosyal izolasyonun yaşlılarda demans gelişme riskini yaklaşık yüzde 50 artırdığını söyledi.
Tek başına yaşayan kişilerde unutkanlık ve bilişsel gerilemenin fark edilmesinin gecikebildiğini ifade eden Yaşar, evde kişinin durumunu gözlemleyen ikinci bir kişinin bulunmamasının bu açıdan önemli bir sorun oluşturduğunu kaydetti.
Yaşlılarda depresyon farklı belirtilerle ortaya çıkabiliyor
Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, yaşlılık dönemindeki depresyonun genç ve orta yaş grubundan farklı belirtilerle görülebileceğine dikkat çekti.
Sürekli yorgunluk, uyku bozuklukları, iştahsızlık, isteksizlik ve geçmeyen vücut ağrılarının yaşlılarda depresyonun gözden kaçabilen belirtileri arasında yer aldığını belirten Yaşar, bu şikayetlerin zaman zaman yaşlanmanın doğal sonucu olarak değerlendirilebildiğini söyledi.
Yaşar ayrıca depresyonun bazı yaşlılarda zihinsel yavaşlama ve bellek sorunlarına yol açarak “yalancı demans” olarak bilinen tabloya neden olabileceğini belirtti. Depresyon ile organik demans arasındaki ayrımın uzman değerlendirmesiyle yapılabileceğini vurguladı.
Aileler uzaktan takibi ihmal etmemeli
Çocukları farklı şehirlerde yaşayan yaşlı bireyler için düzenli iletişimin önemli olduğunu belirten Yaşar, ailelerin sık telefonla aramasının destekleyici olabileceğini ancak aşırı kontrolcü davranışlardan kaçınılması gerektiğini ifade etti.
Yaşlıların komşuluk ilişkileri ve arkadaş çevrelerini sürdürmelerinin, düzenli yürüyüş yapmalarının ve yerel hobi gruplarına katılmalarının teşvik edilmesini öneren Yaşar, bazı davranış değişikliklerinin ise uyarı işareti olabileceğini söyledi.
Telefonlara geç dönme, dışarı çıkmayı reddetme, konuşmaları kısa kesme, ses tonunda belirgin donukluk ve kişisel hijyenin ihmal edilmesi gibi değişikliklerin dikkate alınması gerektiğini belirten Yaşar, şüphecilik, halüsinasyon veya yaşamak istemediğini ifade eden sözlerin ortaya çıkması halinde ise vakit kaybetmeden psikiyatri uzmanına başvurulması gerektiğini vurguladı.
