Eskişehir’in Mihalıççık ilçesindeki Sorkun köyünün özel toprağından üretilen el yapımı çömlekler, doğal yaşama dönüş eğilimiyle yeniden ilgi görüyor. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan çömleklerin üretim süreci ise yaklaşık bir haftayı bulabiliyor.
Eskişehir’in Mihalıççık ilçesine bağlı Sorkun köyünün ünlü toprağından üretilen geleneksel el yapımı çömlekler, doğal yaşama dönüşle birlikte yeniden mutfaklarda ilgi görmeye başladı.
Eskişehir Hamamyolu Caddesi’nde çömlek dükkânı işleten 43 yaşındaki Zeynep Toprak, çömlekçilik zanaatının üretim aşamalarını ve Sorkun çömleklerinin özelliklerini anlattı.
Toprak, doğal ve sağlıklı beslenme bilincinin artmasıyla birlikte vatandaşların çelik ve teflon kaplar yerine geleneksel toprak kaplara yöneldiğini belirtti.
Sorkun çömleğinin dayanıklılık sırrı kızıl toprakta
Sorkun çömleklerinin dayanıklılığında kullanılan özel toprağın önemli bir rol oynadığını belirten Zeynep Toprak, üretimin el emeği gerektiren zahmetli bir süreç olduğunu söyledi.
Toprak, çömlek yapımında ilk olarak toprağın basıldığını ve bu işlemin yaklaşık 1 ila 1,5 saat sürdüğünü ifade etti. Mihalıççık bölgesinde toprağın yaklaşık 40-45 metre altından özel bir kil çıkarıldığını belirten Toprak, “sır” ya da “kızıl” olarak adlandırılan bu maddenin çömleğin üzerine uygulandığını anlattı.
Şekil verilen çömlek 1-2 saat kuruduktan sonra üzerine sürülen kızıl madde, ürüne karakteristik rengini kazandırırken yapısının da güçlenmesine katkı sağlıyor. Tamamen kuruyan çömlekler ise 600 ile 1000 derece arasındaki yüksek sıcaklıklarda veya doğrudan odun ateşinde pişiriliyor.
Çömleğin kullanım ömrü özel işlemle uzatılıyor
Çömleklerin sıkılaştırılarak pişirilmesi sayesinde çatlama ve kırılma gibi deformasyonların önüne geçildiğini belirten Toprak, ilk kullanım öncesinde uygulanan yağlama işleminin de önemli olduğunu söyledi.
Toprak’ın aktardığına göre çömleğin iç kısmı ayçiçek yağıyla yağlandıktan sonra normal ev fırınında yaklaşık 10 dakika ısıtılıyor. Bu işlemle toprağın gözeneklerinin kapanmasını sağlayan doğal bir sır tabakası oluşuyor. Böylece çömleğin sızdırmazlığının artırılması ve kullanım ömrünün uzatılması amaçlanıyor.
Hava şartları üretim süresini değiştiriyor
Çömlek üretiminde hava koşullarının da belirleyici olduğunu anlatan Zeynep Toprak, özellikle kurutma aşamasının mevsim şartlarından etkilendiğini belirtti.
Yaz aylarında güneşli havalarda çömleklerin 3-4 saat içinde kurumaya başladığını ifade eden Toprak, kış aylarında ise dışarıda kurutma imkânı bulunmadığı için sobalı ve odun ateşi yakılan kapalı alanların tercih edildiğini söyledi.
Kış şartlarında bir çömleğin hazır hale gelmesinin yaklaşık 4 gün sürdüğünü, tüm üretim sürecinin ise 1 haftaya kadar uzayabildiğini belirten Toprak, toprağın ideal sertliğe ulaşmasının ve ne çok ince ne de çok kalın hazırlanmasının zanaatın en hassas noktalarından biri olduğunu vurguladı.
Çömleklerde doğal yaşama dönüş ilgiyi artırdı
Anadolu’nun geleneksel yemek kültüründe önemli bir yere sahip olan toprak kaplara ilginin yeniden arttığını ifade eden Toprak, özellikle doğal yaşama dönüş eğiliminin bu ilgiyi desteklediğini söyledi.
Eskiden yemeklerin toprak kaplarda ve ahşap kaşıklarla pişirildiğini hatırlatan Toprak, günümüzde çömlek tencere ve tavalara yönelik ilginin yeniden arttığını belirtti.
Çömleklerde pişen yemeklerin kendine özgü doğal lezzeti olduğunu ifade eden Toprak, yalnızca yerel halkın değil, yurt dışından gelen gurbetçi vatandaşların da ürünlere yoğun ilgi gösterdiğini söyledi.
Çocukluk anılarını yeniden yaşamak isteyen müşterilerden olumlu geri dönüşler aldıklarını belirten Toprak, hazırlanan çömleklerin hem ocakta hem de fırında uzun yıllar kullanılabildiğini ifade etti.
