Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde yaklaşık 3-4 bin yıllık geçmişe sahip taş baskı yöntemiyle zeytinyağı üretimi sürdürülüyor. Zeytinlerin granit taşlarda çekirdeğiyle birlikte ezilerek çullarda sıkıştırıldığı geleneksel yöntem, dededen toruna aktarılan üretim mirasını günümüze taşıyor.
Binlerce yıllık üretim geleneği devam ediyor
Ayvalık’a bağlı Mutluköy’de geleneksel taş baskı yöntemiyle zeytinyağı üretimi yaşatılmaya devam ediyor. İnsanlık tarihinin en eski üretim yöntemlerinden biri olarak bilinen bu gelenekte, dalından toplanan zeytinler granit taşlar arasında çekirdeğiyle birlikte ezilerek hamur haline getiriliyor.
Hazırlanan zeytin hamuru, çulların içerisine alınarak baskı sistemiyle sıkıştırılıyor. Herhangi bir ısıl işlem veya kimyasal kullanılmadan gerçekleştirilen işlem sonucunda ortaya çıkan yağ ve su ayrıştırılıyor. Birkaç dakika dinlendirilen karışımda, sudan daha hafif olan zeytinyağı yüzeye çıkarılarak toplanıyor.
Taş baskı geleneği kuşaktan kuşağa aktarılıyor
Mutluköy’de 6. dönem muhtarlık yapan çiftçi Erdinç Tügen, ailesinden miras kalan taş baskı geleneğini çocuklarına da aktardıklarını söyledi.
Geçmişte taşların hayvan gücüyle döndürüldüğünü anlatan Tügen, 1930’lu ve 1940’lı yıllarda elektriğin gelmesiyle sistemin makineleştiğini ancak üretimin temel yönteminin değişmediğini belirtti.
Zeytinlerin çekirdeğiyle birlikte öğütüldüğünü ifade eden Tügen, bu sayede çekirdekte bulunan antioksidanların da yağa karıştığını dile getirdi.
Isıl işlem uygulanmadan zeytinyağı elde ediliyor
Taş baskı yönteminde zeytinin doğal yapısının korunmasına önem verdiklerini belirten Tügen, üretim sırasında herhangi bir ısıl işlem veya kimyasal madde kullanılmadığını vurguladı.
Elde edilen zeytinyağını taze sıkılmış meyve suyuna benzeten Tügen, işlem görmeyen zeytindeki vitamin, mineral, antioksidan ve diğer önemli bileşiklerin korunduğunu ifade etti.
Geleneksel üretimin maliyeti fiyatlara yansıyor
Taş baskı yöntemiyle üretimin kontinü sistemlere göre farklılık gösterdiğini belirten Tügen, bu yöntemde 1 kilogram zeytinyağı elde etmek için daha fazla zeytin kullanıldığını söyledi.
Üretimdeki verim ve maliyet farkının ürün fiyatlarına da yansıdığını dile getiren Tügen, geleneksel yöntemin gerektirdiği emeğe rağmen bu üretim biçimini sürdürmeye devam ettiklerini kaydetti.
Ayvalık’ta yaşatılan taş baskı geleneği, binlerce yıllık zeytinyağı üretim kültürünü koruyarak gelecek kuşaklara aktarmayı sürdürüyor.

















